كشف غار توسط عضو هيات علمي گروه جغرافياي طبيعي دانشگاه كردستان

آقاي دكتر سعيد خضري عضو هيات علمي گروه جغرافياي طبيعي دانشگاه كردستان در حين انجام مطالعات ميداني جهت تدوين رساله دكتري خويش در حوضه رودخانه زاب در شهرستان سردشت در استان آذربايجان غربي در سال 1380 منفذ منتهي به يك غار آبي- آهكي را شناسايي نمود و در تكميل مطالعات خود در اسفند 1386 و فروردين 1387 با اخذ معرفي نامه از دانشگاه محل خدمت و هماهنگي با فرمانداري و مقامات نظامي و انتظامي منطقه به مطالعه ميداني در سطح گسترده تري جهت اثبات صحت و سقم وجود غار در محل منفذ شناسايي شده پرداخت. نتايج مطالعه مربوطه منجر به كشف يك غار آهكي توسط نامبرده شد. گزارش اكتشاف غار به قلم ايشان در زير درج شده است.
موقعيت جغرافيايي منطقه مورد مطالعه:
روستاي توژَل در دهستان ملكاري در بخش وزينه(وزنه) در شهرستان سردشت قرار دارد. از نظر موقعيت نسبي روستاي فوق در شمال شهر سردشت واقع است. راه دسترسي به روستا از طريق جاده آسفالته سردشت- پيرانشهر ممكن بوده و مسير منتهي به روستاي فوق شني است و از جاده اصلي 4 كيلومتر فاصله دارد. در جنوب روستاي فوق در فاصله 5/1 كيلومتري مسير مالرو در ارتفاع 1402 متري سطح دريا در موقعيت رياضي 36 درجه و13 دقيقه و6 ثانيه عرض جغرافيايي شمالي و 45 درجه و28 دقيقه و 16 ثانيه طول شرقي دهانه آون غار شناسايي و كشف شد كه به سبب نزديكترين فاصله با روستاي توژَل تحت عنوان غار توژَل معرفي مي گردد.
روش مطالعه:
در طي مطالعات نگارش رساله دكتري ام( تحت عنوان: تعيين و تحليل مشخصات هيدرومورفولوژي حوضه آبريز رودخانه زاب با استفاده از GIS) در سال 1380 متوجه وجود منفذ كوچك آون مربوطه شدم. در آن هنگام به سبب بسته بودن و تنگي دهانه منفذ تنها به برداشتن چند عكس از دهانه و فلات آهكي دربرگيرنده آن اكتفا شد و مطالبي در رساله فوق درج گرديد. پس از آن در اسفند سال 1386 پس از مطالعه بر روي نقشه هاي توپوگرافي و زمين شناسي و مراجعات زميني مسجل گرديد كه منفذ مربوطه دهانه آون يك غار مي باشد و پس از جستجو در منطقه و مصاحبه با افراد مطلع محلي اطلاعات جنبي مكاني جمع آوري شد و با هماهنگي با مقامات سياسي،نظامي وانتظامي به مطالعه در سطح وسيع تري پرداخته شد.
در بازديد اول موقعيت دهانه اصلي با گيرنده ماهواره اي GPS برداشت شد و كروكي مسير و موقعيت دهانه تهيه شد. سپس موقعيت آون مربوطه در روي نقشه توپوگرافي و زمين شناسي جهت بررسي هاي علمي مشخص گرديد. پس از حصول اطمينان از وجود اشكال كارستي(آهكي) و همخواني با ساختار ليتولوژي آهكي به مطالعه بيشتر پرداخته شد.
در بازديد دوم مشخص گرديد كه منفذ آون فوق الذكر توسط قطعات سنگي و خاك به علت عمودي بودن آن مسدود گرديده است. پس از تخليه دهانه از قطعات سنگي در عمق 4 متري دهانه، منفذ سنگي صعب العبوري ظاهر شد و از دهانه و ابتداي منفذ نمونه برداري و عكس برداري شد.
در بازديد سوم پس از اطمينان از اينكه دهانه متعلق به غاري آبي- آهكي است با حضور بيش از15 نفر از اهالي روستا بدون وارد آوردن صدمه به اشكال طبيعي كارستي از طريق فرستادن فرد لاغر اندامي به ابتداي كانال عمودي به تهيه عكس از عمق و نمونه برداري از استالاكتيت(چكنده)هاي موجود اقدام شد.
مطالعات بعدي براساس منابع و ماخذ موجود صورت گرفت كه حكايت از گسترش فضاي آون و غار در بخش زيرين آن دارد.
بحث و نتيجه گيري:
مطالعات نشان مي دهد عامل اصلي ايجاد كننده آون فوق اثر عامل مورفوژنز(شكل زا) آب بوده كه بر روي آهك اثر گذاشته است. دهانه آون توژَل حداقل 30 متر عمق دارد. عمق تخميني به وسيله طناب محاسبه شده و احتمال منتهي شدن آن به غار بزرگ آبي وجود دارد.
به سبب صعب العبور بودن منفذ آون وعمودي بودن كانال آن در بخش فوقاني، جهت تشخيص عمق و فضاي واقعي آن به امكانات و وسايل مجهز نياز بوده و لازم است مطالعات تكميلي در اين زمينه صورت گيرد. نظارت افراد متخصص در تمامي مراحل كشف و نفوذ به داخل آون ضروري است.
پيشنهادات:
جهت جلوگيري از وارد آمدن صدمه به اشكال آهكي طبيعي داخل آون توسط افراد كنجكاو، ناشي و احيانا فرصت طلب و سودجو لازم است تا انجام مراحل بعدي مطالعه از آون حفاظت به عمل آيد و از پر شدن كانال منتهي به دهانه جلوگيري شود. پيشنهاد مي شود دهانه آون فوق تا مطالعات تكميلي مسدود شود، طوري كه مانع پر شدن كانال منتهي به آن گردد.
با توجه به اينكه دهانه و كانال منتهي به آن در معرض پرشدگي و مسدود شدن است لازم است در اسرع وقت مطالعات تكميلي صورت گيرد تا شايد از اين طريق گامي در راستاي گسترش صنعت توريسم منطقه برداشته شود.