مقاله ي علمي تحقيقي زير به همت معاونت محترم مشاركت هاي
مردمي سازمان آموزش و پرورش جناب آقاي شاهمرادي تهيه و تدوين
گرديده و در گردهمايي موسسين و مديران مدارس غير انتفاعي استان
كردستان كه در تاريخ ۱۸/۲/۸۵ در شهر بانه تشكيل شد ارايه گرديد.
اهميت و ضرورت آغاز حركت بهره وري از مدرسه
آغاز حركت بهبود مستمر و ارتقاي بهــره وري از دوران مدرسه، ضرورت و اهميت ويژه اي دارد كـه مهمترين آنها عبارتند از :
1- آموختن شيوه هاي گوناگون بهبود مستــمر و ارتقاي بهره وري در دوران مدرسه، به نهادينه كردن فرهنگ بهره وري كمك بسياري مي كنـد.
2- از به هدر رفتن منابع انسـاني و مـــالي ، دوبـاره كاريها، تأخير و تعلل ها جـــلوگيـري مي كند.
3- توانمنديهايي در كاركــنان و دانش آمـوزان ايــجاد مي كند تا آنها بتوانــند در موقعيت هاي واقعـي زندگي، از مهارتهاي آموخته شده استفاده نمايند.
4- به دليل جوان بودن جمعيت كشور تعداد مدارس بسيار زياد و جمعيت دانش آموزي بسيار بزرگ است، در نتيجه بهبود بهره وري در مدارس كمك بزرگي به رشد و توسعه اقتصاد كشور خواهد كرد.
5- افت تحصيلي دانش آموزان كـاهش چشمگيري خواهد داشت.
اهداف مدرسه بهره ور
1- ارتقاي كيفيت تمامي فعاليــتهاي مـدرسه در جهت افزايش توانمنديها و مهارتهاي دانـش آموزان
2- استفاده بهينه از امكانات، منابع و ظرفيتهاي موجود به منظور تسهيل و تسريــع فرآينــد ياددهي- يادگيــري براي دانــش آموزان
3- افزايش تعهد و مــسئولـيت پذيري تمامي كاركنان و دانش آموزان در جهت بهبود مستمر و ارتقاي كيفيت و بهره وري
4- استفاده از ظرفيتها و توانمـــنديهاي دانش آموزان در جهت حل مشكـلات آنها
5- نهادينه سازي فرهنگ بهبود مسـتمر و ارتقاي كيفيت در كاركنان و دانش آموزان
6- همسويي تواتمنديهاي دانش آموزان با نيازهاي آنها و جامعه
ويژگيهاي كليدي مدرسه بهره ور
يادگيري فعاليتي بسيار ييچيده است و نيارمند ساختار و فرآيندهاي كارآمد ، تعاملهاي مثبت ميان دانش آموزان با يكديگر، با مــعلم و جامعه مي باشد
بنابراين ، ويژگيهاي مدارس بهره ور عبارتند از :
1- استفاده بهينه از تمامي امكانات و ظرفيتها در جهت تسريـع و تسهيل يادگيري و افزايش توانمنديها و مهارتهاي دانش آمــوزان
2- استفاده بهتر از تمامي امكانات و ظرفيتهاي مدرسه در جـهت افزايش طول عمر و كاربــري يادگــيري در زندگي واقعــي دانش آموزان
3- ارتباط محتواي آموزشي ، برنامه درسي و موضوعات درسي با نيازها و خواستهاي دانش آموزان و جامعه
4- همسويي راهكارهاي ايجاد توانمنديها در دانش آموزان با نيازهاي آنها
5- تدوين اهداف كوتاه مدت و بلند مدت به مـنظور برنامه ريزي براي بهبود تمامي فعاليتهاي مدرسه، بويـــژه ايجاد فضاي مناسب براي يادگيري
6- حذف تمامي فعاليتهايي كه در جهت اهداف مــدرسه نباشد.
7- وجود آموزشهاي لازم در جهت تفكر و بهبود مستمـر و ارتقاي بهره وري
8- دانش افزايي مستمر كاركنان در جهت تسهيل و تسريع يادگيري دانش آموزان
20 توانمندي مدرسه بهره ور
مسلما ارتقاي كيفيت و بهــره وري مدرسه نيازمند وجود توانمنديهاي گوناگـون از جمله برخورداري كاركنان خلاق و هوشمند اســت ؛ مدرسه بهره ور بايستي از توانمنديهاي زير برخوردار باشد :
برنامه ريزي :
1- تدوين برنامه بلند مدت و كوتاه مدت
2- برنامه ريزي دقيق و به موقع براي تمامي فعاليتهاي مدرسه
3- برنامه ريزي دقيق درسي
4- تدوين برنامه ها و اهداف بهبود مستمر و ارتقاي كيفيت براي تمامي فعاليتهاي مدرسه بويژه فرآيند تدريس و يادگيري
5- تعيين و اولويت بندي مواردي كه بهبود آنـها ضروري است .
ارتقاي مهارتها و توانمنديهاي كاركنان :
6- ارتفاي مستمر توانمنديها و مهارتهاي كاركنـان در جهت اهداف مدرسه ، كار گروهي و مشاركت در فعاليتهاي مدرسه
7- نظارت در نحوه بكارگيري توانمنديها و مهارتهاي كسب شده در جهت اهداف
8- كنترل كيفيت و چگونگي انجام امور
ارتقاي كيفيت و توسعه برنامه درسي:
9- بازنگري و اصلاح مستمر برنامه درسي
10- انطباق برنامه هاي درسي با نيازهاي دانش آموزان
11- بكارگيري تمامي منابع و امكانات، بويژه منابع انساني در جهت ارايه برنامه درسي مطابق با شرايط دانش آموزان
فرهنگ سازي :
12- ايحاد جو مشاركتي و كار گروهي در زمينه بازنگري و اصلاح فعاليتهاي مدرسه ميان كاركنان با يكديگر و كاركنان با دانش آموزان
13- نهادينه سازي فرهنگ بهـــبود مستمر و ارتقاي كيفيت به عنوان شيوه اي براي زندگي و كار، در كاركنان و دانش آموزان
14- نهادينه سازي فرهنگ مسئوليـت پذيري ، تعهد و پاسخگويي در كاركنان و دانش آموزان
15- بازنگري و اصلاح امور
16- ايجاد تغييرات سريع و بهنگام
بكارگيري و استفاده از منابع :
17- استفاده بهيــنه از امكانات و منابع مالي و انساني موجود
18- جلوگيري از دوباره كاريها، تأخير و تعلل ها، ضايعات و به هدر رفتن منايع و امكانات
19- بكارگيري مهارتــها و توانمنديهاي دانش آموزان و كاركنان در جهت حل به مــوقع و هوشمـندانه مشكلات
20- جلوگيري از تخصيص منابع به فعاليتهايي كه در جهت اهداف قرار ندارند.
چگونه مي توان بهره وري را در مدارس افزايش داد؟
ارتقاي بهره وري در مدرسه مستلزم :
1-تعهد و مسئوليت پذيري كاركنان و دانش آموزان به اجراي راهكارهاي بهبود مستمر و ارتقاي بهره وري
2- نهادينه سازي فرهنگ بهبود مستمر و ارتقــاي كيفيت تمامي فعاليتهاي مدرسه
3- بازنگري تمامي فعاليتهاي به منظور حذف، ادغــام با ايجاد فعاليتهاي جديد در جهت افزايش توانمنديها و تسهيل فرآيند ياددهي- يادگيري براي دانش آموزان
4- بازنگري در چگونگي استفاده از منابـع و امكانــات موجود در جهت افزايش كارآمدي مدرسه
5- تدوين برنامه هاي كوتاه مدت و بلند مدت براي ارتقاي كيفيت و بهره وري مدرسه و اجرا و بازنگري آنها
6- استفاده از مهارتها و توانمنديهاي كاركنــان و دانش آموزان در جهت بازنگري برنامه و فعاليتهاي مدرسه
7- ارائــه آموزشــهاي لازم بـه كــاركنان و دانش آموزان در زمينه راهكارهاي بهبود مـستمر، ارتقاي كيفيت و بهره وري
8- ايجاد انگيزش براي بــهره گيري مـطلوب از امكانات و توانمنديها
ويژگيهاي مدير بهره ور
ارتقاي كيفيت و بهره وري در مدرسه علاوه بر وجود جو و فضـا ي مناسب براي تغيير نظام مند؛ بي شك نيازمند مديريت هوشمنـدانه است. از همين روي مدير مدرسه بهره ور علاوه بــر ويژگيهــاي شخصيتي و رهبري خلاق بايستي ويژگيهاي زير را دارا باشد :
1- خلاقيت و نو آوري در جهت بهبود مستمر تمامي فـــعاليتهاي مدرسه بويژه تسهيل و تسريع يادگيري ، آموزش و توسعه كاركنان ، شيوه هاي بهتر انجام امور
2- انعطاف پذيري، سرعت عمل، انطباق سريع و به موقع با شرايط و موقعيتهاي جديد
3- توانمندي در برنامه ريزي دقيق؛ به موقع و تعيين اهــداف و اولويتهاي مدرسه و همچنين ويژگيهايي كه بايستــــي در دانش آموزان ايجاد شود.
4- بكارگيري و تخصيص اثر بخش تمامي امكانات و منابع موجود در جهت اهـداف و براي تسهيل فرآيند ياددهي يادگيري
5- استفاده اثر بخش از مهــارتها و تـوانمنديهاي كاركنان و دانش آموزان در جهت رفـع مشكلات و موانع در مسير ارتقاي كيفيت و بهبود بهره وري
6- جلوگيري از تلفات، ضايعات، دوبــاره كاريها و پيشگيري از بروز مجدد مشكلات
7- توانايي تصميم گيري در مواقع بحراني
8- تعهد، مسئوليت پذيري و پاسخگويــي نسبت به تمامي فعاليتها و برنامه هاي مدرسه
9- استفاده بهينه از زمان و وقت شناسـي و موقعيت نگري
10- رهبري فرآيندهاي بهبود و ارتقاي كيفيت و بهره وري
11- ايـجاد فضايي مناسب براي همكاري و مشاركت كاركنان و دانش آموزان
12- توانايي جلب مشاركت و همكــاري كاركنان و دانش آموزان براي حل مشكلات
ويژگيهاي معلم بهره ور
1- احساس تعــهد و پــذيرش مـسئوليت تمامي فعاليتهايي كه در كلاس انجام مي شود.
2- داشتن انگيزه، اعتماد به نفس، شوق و علاقه وافر به تدريس
3- شناخت كامل از نحوه يادگيري دانـش آموزان
4- استفاده بهينه از زمان
5- توانايي بازنگري و اصلاح فعاليتهايـــي كه در كلاس انجام مي شود در جهت بهبود مستمـر فعاليتها
6- خلاقيت و نواوري در تدريس و ايجاد محيطي پر تحرك و نشاط آور براي دانش آموزان
7- بكارگيري راهكارهاي مناسب در جهـت ارتباط محتواي آموزشي با زندگي دانش آموزان
8- تلاش در جهت افزايش طول عمر و بكـارگيري دانش آموخته شده توسط دانش آموزان
9- جلوگيري ار تمامي اموري كه به نحـوي فرآيند يادگيري را براي دانش آموزان دشوار مي سازد.
10- داشتن دانش عميق از موضوعات درسي و به روز نمودن مداوم آن
ويژگيهاي دانش آموز بهره ور
1- اشتياق، علاقه و ميل وافر به يادگيري
2- احساس لذت از يادگيري و كنجكاوي براي كشف چيزهاي جديد
3- مسئوليت پذيري
4- مشاركت فعال در رفع مشكلات و مسائل مدرسه
5- وقت شناسي و خود انضباطي
6- احساس غرور، ارزشمندي و اعتماد به نفس
7- تعامل فعال با معلم و همكلاسيها
8- ارزش قايل شدن و احترام گذاشتن به كاركنان و همكلاسيها
9- استفاده از قابليتها و توانمنديهاي آموخته شده در زندگي و شغل آينده
10- توانايي ارزيابي فعاليتهاي يادگيري و برنامه ريزي براي بهبود آنها
1- فرهنگ :مسئوليت پذيري تعهد و پاسخگويي بهبود مستمر و ارتقاي كيفيت و بهره وري
2- آموزش و تربيت در زمينه :راهكارهاي بهبود مستمر سنجش عملكرد، برنامه ريزي براي بهبود فعاليتها،
3-سنجش و ارزيابي جمع آوري دقيق داده ها شواهد و مدارك لازم از وضعيت موجود، براي استفاده در فرآيند بهبود و ارتقاي كيفيت
4-برنامه درسي :آموزشهاي عمومي، تخصصي وفني و حرفه اي در زمينه بهبودمستمر، ارتقاي كيفيت و بهره وري
5- ساختار فيزيكي و فضاي مناسب:موقعيت، شرايط و فضاي كلاس درس و مدرسه؛ سازماندهي كاركنان
مراحل بهبود كيفيت و ارتقاي بهره وري مدرسه :
بهبود كيفيت و ارتقاي بهره وري در مدارس مستلـزم پرداختن گامهاي مستمر و متوالي است، چـــرا كه حركت بهره وري حركتي پويا و مستمر است و هـرگز نمي تواند بصورت آ؛ني و مقطعي اجرا گردد.
به همين دليل اولين گام در مسير ارتقاي كيفيت و بهره وري ، آموزش و فرهنگ سازي است. در اين مرحـله از طريق اموزش مفاهيم و رويكردهاي گوناگون بهبود مستـمر و ارتقـــاي بهــره وري به كاركــنان و دانش آموزان، آنها با اين مفاهيم آشنا مي شوند.
دومين گام : انتخاب يكي از حوزه ها يا مسائل مشكل آفرين و بازنگري و تدوين برنامه بهبود براي آن است
گام سوم، اجراي برنامه بهبود و سپس بازنگري مجدد برنامه اجرا شده به منظور بهره گيري از نتايج و تجارب به دست آمده براي بهبود فرآيندهاي بعدي است.